Jak zweryfikować tożsamość osoby z portalu randkowego

Skala zjawiska catfishingu i wyzwania związane z technologią AI

Zawieranie znajomości przez aplikacje randkowe stało się standardem, jednak wiąże się z rosnącym ryzykiem natrafienia na fałszywe profile. Przestępstwo podszywania się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku (tzw. catfishing) oraz oszustwa matrymonialne przybierają na sile. Według oficjalnych statystyk Policji oraz Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC), rocznie zgłaszanych jest ponad setka poważnych przypadków oszustw matrymonialnych na kwoty przekraczające 10 milionów złotych. Rzeczywista skala problemu pozostaje jeszcze większa, gdyż wiele poszkodowanych osób nie zgłasza sprawy z powodu wstydu.

Dodatkowym utrudnieniem są nowoczesne narzędzia oparte na sztucznej inteligencji. Generatory obrazów potrafią stworzyć realistyczne portrety osób, które w rzeczywistości nie istnieją, co utrudnia wykrycie oszustwa za pomocą tradycyjnego wyszukiwania obrazem. Co więcej, technologia deepfake pozwala na modyfikację głosu oraz obrazu w czasie rzeczywistym. W polskim prawie podszywanie się pod kogoś w celu wyrządzenia szkody osobistej lub majątkowej jest przestępstwem z Art. 190a § 2 Kodeksu Karnego, grożącym karą do 3 lat pozbawienia wolności, zaś wyłudzenie mienia kwalifikowane jest z Art. 286 KK z karą do lat 8.

Świadomość tych zagrożeń nie oznacza konieczności rezygnacji z randkowania w sieci. Wymaga jednak wdrożenia podstawowych zasad ostrożności i systematycznej weryfikacji osób, z którymi wchodzimy w bliższe relacje cyfrowe.

Praktyczne techniki weryfikacji cyfrowej: RIS i analiza OSINT

Pierwszym i najprostszym krokiem po nawiązaniu obiecującego kontaktu powinno być zweryfikowanie zdjęć zamieszczonych w profilu. Służy do tego odwrócone wyszukiwanie obrazem (Reverse Image Search) dostępne w takich narzędziach jak Google Images, TinEye czy Yandex. Wystarczy zapisać zdjęcie lub wkleić jego adres URL w wyszukiwarkę, aby sprawdzić, czy fotografia nie pochodzi z bezpłatnych banków zdjęć, zagranicznych kont na Instagramie lub profili znanych modeli i osób publicznych.

Kolejnym etapem jest wywiad ze źródeł otwartych, czyli technika OSINT (Open Source Intelligence). Sprawdź, czy dane podawane przez rozmówcę pokrywają się z jego obecnością w sieci. Jeśli rozmówca twierdzi, że pracuje w konkretnej firmie w Warszawie lub prowadzi lokalny biznes, jego profil zawodowy na LinkedInie lub firmowa strona internetowa powinny być łatwe do odnalezienia. Brak jakichkolwiek śladów cyfrowych lub profil założony zaledwie kilka tygodni temu bez znajomych i historii interakcji powinien wzbudzić Twoją czujność.

Warto również zwrócić uwagę na spójność informacji. Jeżeli osoba twierdzi, że mieszka w Polsce od lat, a w codziennej komunikacji używa nienaturalnych kalek językowych charakterystycznych dla automatycznych translatorów lub unika szczegółów dotyczących znanych miejsc w mieście, może to świadczyć o korzystaniu z gotowych skryptów oszukańczych.

Weryfikacja na żywo: Połączenie wideo i test nietypowego gestu

Nawet najbardziej dopracowany profil cyfrowy nie zastąpi weryfikacji na żywo. Jednym z najskuteczniejszych sposobów na upewnienie się, że rozmawiasz z osobą ze zdjęć, jest propozycja krótkiego połączenia wideo przed ustaleniem terminu spotkania w świecie realnym. Oszuści zazwyczaj unikają kontaktu wzrokowego, zasłaniając się awarią kamery, słabym zasięgiem internetu lub wymogami służbowymi.

Aby wykluczyć użycie odtwarzanego wcześniej nagrania wideo lub prostego filtra deepfake, warto zastosować tzw. test nietypowego gestu. Podczas rozmowy na żywo poproś rozmówcę o wykonanie konkretnej, niezaplanowanej czynności – na przykład o pomchanie dłonią tuż przed twarzą, dotknięcie ucha lub przeczesanie włosów. W przypadku nałożonych cyfrowo filtrów AI, zasłonięcie twarzy dłonią powoduje zauważalne zniekształcenia obrazu, brak płynności lub chwilowe zanikanie nałożonej maski.

Jeśli rozmówca stanowczo kategorycznie odmawia chociażby jednominutowego połączenia wideo pod bzdurnym pretekstem, należy potraktować to jako bardzo poważne ostrzeżenie i wstrzymać się z dalszym rozwijaniem relacji.

Czerwone flagi i psychologiczne mechanizmy wyłudzeń

Oszuści matrymonialni rzadko działają bez przemyślanego planu psychologicznego. Stałym wzorcem jest stosowanie tzw. love bombingu – od pierwszych dni znajomości zasypują rozmówcę komplementami, wyznają głębokie uczucia i snują wizje wspólnej przyszłości. Taka taktyka ma na celu szybkie zbudowanie więzi emocjonalnej i uśpienie czujności.

Kolejną czerwoną flagą jest tzw. legenda dotycząca wykonywanego zawodu. Przestępcy często podają się za osoby o wysokim prestiżu społecznym, które z racji pracy przebywają w trudnych warunkach lub za granicą – np. lekarzy na misjach pokojowych, inżynierów na platformach wiertniczych czy żołnierzy. Taka konstrukcja tożsamości tłumaczy brak możliwości szybkiego spotkania osobiście oraz ułatwia późniejsze kreowanie sytuacji kryzysowych.

Kluczowym momentem oszustwa jest zawsze pojawienie się wątku finansowego. Może to być prośba o dopłatę do cła za paczkę, bilet na przyjazd do Polski, pokrycie kosztów leczenia lub zachęta do inwestycji w kryptowaluty. Pamiętaj, że każda prośba o przelew, kod BLIK czy zakup kart podarunkowych ze strony osoby poznanej w sieci, której nie znasz osobiście, to w 99% próba wyłudzenia.

Procedura postępowania w przypadku wykrycia nieprawidłowości

Jeśli po przeprowadzeniu weryfikacji zorientujesz się, że masz do czynienia z fałszywym profilem lub oszustem, działaj natychmiastowo i według określonego schematu. Przede wszystkim niezwłocznie zerwij wszelkie kontakty. Nie wchodź w dyskusje ani nie zdradzaj oszustowi, w jaki sposób został zidentyfikowany, aby nie dawać mu wiedzy do udoskonalenia swojej metody.

Zabezpiecz pełną dokumentację zdarzenia. Zrób zrzuty ekranu profilu, rozmów, podanych numerów telefonów, kont bankowych oraz adresów e-mail i odnośników URL. Zgłoś profil administratorom aplikacji randkowej, korzystając z wbudowanego przycisku raportowania naruszeń. W przypadku napotkania podejrzanych domen internetowych lub wyłudzeń danych, przekaż zgłoszenie do zespołu CSIRT NASK (incydent.cert.pl lub SMS na numer 8080).

Jeśli przekazano jakiekolwiek pieniądze lub ujawniono wrażliwe dane osobowe (np. dowód osobisty czy numer PESEL), niezwłocznie zgłoś sprawę do najbliższej jednostki Policji (np. KSP w Warszawie) oraz zastrzeż swój numer PESEL w aplikacji mObywatel lub w banku, aby zapobiec wyłudzeniom kredytowym.

Lista kontrolna

• Wybieraj w pierwszej kolejności profile z oficjalną odznaką weryfikacji w aplikacji.
• Wykonaj odwrócone wyszukiwanie grafiką dla wszystkich zdjęć udostępnionych przez rozmówcę.
• Zaproponuj krótką rozmowę wideo na żywo z prośbą o wykonanie prostego, nietypowego gestu.
• Przeszukaj ogólnodostępne profile społecznościowe i zawodowe (LinkedIn, Facebook) pod kątem spójności danych.
• Zostaw komunikację wewnątrz aplikacji randkowej do czasu upewnienia się co do intencji drugiej strony.
• Chroń swoje dane osobowe: nie podawaj adresu zamieszkania, miejsca pracy ani numeru PESEL.
• Nigdy nie przekazuj środków finansowych, kodów BLIK ani danych do logowania osobom poznanym w sieci.
• W przypadku braku spójności lub szantażu natychmiast zablokuj profil i zabezpiecz dowody.